Uzun Mehmet, günümüzde Zonguldak ili Ereğli ilçesine bağlı Kestaneci Köyü’nde doğmuştur.
Doğum tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte, 1800’lü yılların başlarında dünyaya geldiği tahmin edilir.
“Uzun Mehmet” lakabı, hem boyunun uzun olmasından hem de yörede saygı duyulan bir karakter olmasından gelir. Çocukluk yıllarında ailesiyle birlikte tarım ve orman işlerinde çalışmış, sade bir Anadolu köylüsüdür.
Genç yaşta Osmanlı Bahriyesi (Deniz Kuvvetleri)’ne katılarak askerlik görevini yerine getirmiştir. Bu dönemde kömürün gemilerde yakıt olarak kullanıldığını görmüş, bu deneyim hayatının dönüm noktası olmuştur.
🪨 Taşkömürünün Keşfi: Türkiye’nin Enerji Dönüm Noktası
Askerlikten sonra Ereğli’ye dönen Uzun Mehmet, çevredeki dağlık alanlarda yürüyüş yaptığı sırada siyah, parlak taşlara rastladı.
Bu taşları evine götürerek yaktığında, yüksek ısıyla ve uzun süre yanabildiğini fark etti. O dönemde köylüler odun ve mangal kömürüyle ısınırken, Uzun Mehmet farklı bir enerji kaynağı bulduğunu anladı.
Daha sonra taşın bir örneğini İstanbul’a gönderdi. Yapılan incelemelerde bu maddenin “taşkömürü (maden kömürü)” olduğu anlaşıldı. Böylece, 8 Kasım 1829 tarihinde Türkiye’nin ilk taşkömürü damarı resmi olarak keşfedilmiş oldu.
Bu olay, Osmanlı Devleti’nin enerji tarihinde yeni bir çağın başlangıcı olarak kabul edilir.
🏛️ Osmanlı Döneminde Kömürün Stratejik Önemi
19. yüzyılın başlarında Avrupa’da sanayi devrimi yaşanırken, Osmanlı Devleti enerji açısından dışa bağımlıydı.
Uzun Mehmet’in keşfiyle birlikte, bu bağımlılığın azalması ve yerli enerji üretiminin başlaması mümkün hale geldi.
Özellikle Tersane-i Âmire (İstanbul Tersanesi) için büyük önem taşıyan bu kaynak, gemi üretimi ve buharlı makinelerin çalıştırılmasında kullanılmaya başlandı.
Böylece Zonguldak, Osmanlı sanayi politikasının merkezlerinden biri haline geldi.
⚖️ Kıskançlık, Engeller ve Trajik Ölüm
Uzun Mehmet’in bu büyük keşfi, herkes tarafından aynı heyecanla karşılanmadı.
Bazı kaynaklara göre, dönemin çıkar çevreleri ve yerel yöneticiler arasında ödül ve pay tartışmaları çıktı.
İstanbul’a çağrılan Uzun Mehmet, keşfini anlatmak üzere yola çıktı ancak yolda uğradığı bir suikast sonucu hayatını kaybetti.
Bu nedenle kendisi, madenciler arasında “ilk maden şehidi” olarak anılır.
Bugün bile ölümünün arkasındaki olaylar tam olarak aydınlatılamamıştır, ancak halk arasında “vatan için çalışan bir kahramanın kıskançlık sonucu öldürüldüğü” inancı yaygındır.
🕯️ Uzun Mehmet’in Mirası ve Günümüzdeki Önemi
Zonguldak ve Ereğli halkı, her yıl 8 Kasım’da “Uzun Mehmet’i Anma Günü” düzenleyerek onun hatırasını yaşatmaktadır.
Kdz. Ereğli sahilinde bulunan Uzun Mehmet Anıtı, bu büyük keşfi simgeler.
Anıtın çevresinde yer alan madenci heykelleri ve anma parkı, ziyaretçilerin hem tarihsel bir yolculuğa çıkmasını hem de enerji tarihine saygı duymasını sağlar.
Uzun Mehmet’in keşfi, yalnızca Zonguldak’ı değil, Türkiye’nin ekonomik ve endüstriyel kalkınma sürecini başlatmıştır.
Bugün Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) başta olmak üzere, bölgedeki tüm madencilik faaliyetleri onun bıraktığı mirasın devamı niteliğindedir.
🌍 Uzun Mehmet’in Adı Yaşatılıyor
Kdz. Ereğli Uzun Mehmet Camii, onun adına inşa edilmiştir.
Uzun Mehmet Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, genç madencilere ilham vermeye devam eder.
Her yıl 8 Kasım Uzun Mehmet ve Madenciler Günü, Zonguldak ve çevresinde büyük törenlerle kutlanır.
Zonguldak’taki Uzun Mehmet Heykeli, Karadeniz’e bakan konumuyla kömürün simgesel anlamını taşır.
📘 Enerji Tarihine Işık Tutan Kahraman
Uzun Mehmet’in hikayesi, azim, merak ve vatan sevgisinin birleşimidir.
Onun keşfi, Türkiye’nin ilk yerli enerji kaynağının bulunması anlamına gelir.
Bugün Zonguldak’ın her maden ocağında, her işçi lambasında Uzun Mehmet’in cesareti yanmaya devam etmektedir.
